{"id":623,"date":"2021-12-29T19:41:59","date_gmt":"2021-12-29T18:41:59","guid":{"rendered":"https:\/\/zeszy.tk\/?p=623"},"modified":"2021-12-29T20:56:40","modified_gmt":"2021-12-29T19:56:40","slug":"koledowanie-zimowe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/piesni.josz.art\/?p=623","title":{"rendered":"Kol\u0119dowanie zimowe"},"content":{"rendered":"\n

Kol\u0119dy z obecno\u015bcia z kozy czy turonia wykonywane podczas kol\u0119dowania z koz\u0105- specjalnym rekwizytem lub te\u017c cz\u0142owiekiem przebranym za koz\u0119. Jedna z postaci w grupach kol\u0119dniczych chodz\u0105cych po kol\u0119dzie podczas Bo\u017cego Narodzenia. Obrz\u0119dy te maj\u0105 \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek z przedchrze\u015bciaj\u0144skim obchodzeniem Szczodrych God\u00f3w i Nowego Roku. Z wizytami dawnych kol\u0119dnik\u00f3w zwi\u0105zany by\u0142 ca\u0142y bogaty cykl obrz\u0119d\u00f3w magicznych, za\u015b w sk\u0142ad tych grup wchodzi\u0142y r\u00f3\u017cne postacie symbolizuj\u0105ce nadchodz\u0105cy lepszy czas: gwiazdor <\/em>dzier\u017c\u0105cy nowonarodzone S\u0142o\u0144ce (Gwiazda), zaklinaj\u0105ce urodzaj zwierz\u0119ta (turo\u0144<\/em>,\u00a0koza<\/em> i konik<\/em>), zwiastuj\u0105ce wiosn\u0119 ptaki (\u017curaw <\/em>b\u0105d\u017a bocian<\/em>), a tak\u017ce inne zwierz\u0119ce maszkary (nied\u017awied\u017a<\/em>, baran<\/em>, kogut<\/em>). Z czasem do grup kol\u0119dniczych zacz\u0119li do\u0142\u0105cza\u0107 postacie z chrze\u015bcija\u0144skich narracji (pastuszkowie<\/em>, kr\u00f3lowie<\/em>,\u00a0diab\u0142y<\/em>, anio\u0142y<\/em>), przedstawiciele grup zawodowych (np. policjant<\/em>, lekarz<\/em>, kominiarz<\/em>), a tak\u017ce mniejszo\u015bci etnicznych i religijnych (\u017byd<\/em>, Cygan<\/em>, Turek<\/em>). Przyj\u0119\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w grupie kol\u0119dniczej nie powinno zabrakn\u0105\u0107\u00a0Dziada\u00a0<\/em>i\u00a0Baby<\/em>, jak r\u00f3wnie\u017c \u015amierci<\/em>, przedstawianej w stereotypowy spos\u00f3b w formie przywdzianego w czer\u0144 ko\u015bciotrupa z kos\u0105 w r\u0119ku. Zobacz tak\u017ce tutaj<\/a>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/a><\/a> W\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych postaci wyst\u0119puj\u0105cych w kol\u0119dniczych grupach najwi\u0119ksz\u0105 furor\u0119 zdaje si\u0119 budzi\u0107 s\u0142ynny turo\u0144<\/em>. Jego nazwa jest nieprzypadkowa i wywodzi si\u0119 od tura, wymar\u0142ego ssaka z rodziny kr\u0119torogich, kt\u00f3rego w zamierzch\u0142ej przesz\u0142o\u015bci grupy kol\u0119dnicze ci\u0105ga\u0142y ze sob\u0105 w celu odprawiania magicznych rytua\u0142\u00f3w obchodzenia ze zwierz\u0119ciem gospodarskich p\u00f3l. Kreatywni ludzie na przestrzeni epok obmy\u015blili sprawdzony spos\u00f3b przebrania si\u0119 za to wyj\u0105tkowe zwierz\u0119. Na str\u00f3j turonia sk\u0142ada\u0142y si\u0119 przewa\u017cnie dwa istotne elementy \u2013<\/strong> wykonana z dw\u00f3ch drewnianych kloc\u00f3w maska oraz d\u0142uga szara p\u0142achta (cz\u0119sto nazywana derk\u0105<\/em>), pod kt\u00f3r\u0105 skrywa\u0142a si\u0119 osoba trzymaj\u0105ca mask\u0119. Maska sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z dw\u00f3ch deseczek ob\u0142o\u017conych sier\u015bci\u0105 oraz mechanizmu, kt\u00f3ry pozwala\u0142 na tzw. k\u0142apanie pyskiem<\/em>. Wa\u017cne r\u00f3wnie\u017c by\u0142o to, by nie zapomnie\u0107 o zrobieniu turoniowi z\u0119b\u00f3w i j\u0119zyka. Podania ludowe po\u015bwiadczaj\u0105, \u017ce za jednego turonia przebiera\u0142y si\u0119 czasem dwie b\u0105d\u017a nawet trzy osoby.<\/p>\n\n\n\n

<\/a><\/a> Turo\u0144 w poczcie kol\u0119dnik\u00f3w pe\u0142ni funkcj\u0119 tzw. maszkary<\/em> \u2013<\/strong> straszyd\u0142a, kt\u00f3re poza budzeniem strachu, potrafi\u0142o tak\u017ce wywo\u0142a\u0107 \u015bmiech. Przyj\u0119\u0142o si\u0119, \u017ce turo\u0144 podczas obrz\u0119d\u00f3w kol\u0119dniczych prowadzony jest na sznurku b\u0105d\u017a \u0142a\u0144cuchu. By\u0142a to rzecz jasna pozosta\u0142o\u015b\u0107 po dawnym obchodzie z prawdziwym zwierz\u0119ciem. Z czasem zrezygnowano z ci\u0105gania, t\u0142umacz\u0105c to tym, \u017ce turo\u0144 \u0142atwo dawa\u0142 si\u0119 poskromi\u0107. Gdy kol\u0119dnicy \u015bpiewali, turo\u0144 harcowa\u0142 i figlowa\u0142, wywo\u0142uj\u0105c w ten spos\u00f3b \u015bmiech b\u0105d\u017a te\u017c strach (zw\u0142aszcza u dzieci). Trudno by\u0142o mu \u015bpiewa\u0107 wraz z reszt\u0105 kol\u0119dnik\u00f3w, aczkolwiek stara\u0142 si\u0119 przynajmniej mlaska\u0107 i k\u0142apa\u0107 pyskiem w rytm melodii.<\/p>\n\n\n\n

<\/a><\/a><\/a><\/a> Wa\u017cnym rytua\u0142em kol\u0119dniczym by\u0142o tzw. cucenie turonia<\/em>. Zm\u0119czony harcami turo\u0144 pada\u0142 na ziemi\u0119, za\u015b zadaniem reszty kol\u0119dnik\u00f3w by\u0142o ocucenie go poprzez wypowiedzenie stosownych zakl\u0119\u0107, a tak\u017ce poprzez wlanie mu do gard\u0142a ozdrowie\u0144czego eliksiru w postaci w\u00f3dki. Po wykonaniu tych czynno\u015bci, turo\u0144 wstawa\u0142, po to by dalej rado\u015bnie pl\u0105sa\u0107. Rytua\u0142 ten mia\u0142 bogat\u0105 symbolik\u0119  \u2013<\/strong> wi\u0105za\u0142 si\u0119 z ci\u0105g\u0142ym odnawianiem si\u0119 ziemi po zimie. Przypuszcza si\u0119, \u017ce symbolika Turonia ma zwi\u0105zek z dawnym poga\u0144skim kultem Welesa, pana za\u015bwiat\u00f3w i opiekuna wszelkiej rogacizny, kt\u00f3remu przypisywano czasem moc przemiany w zwierz\u0119ta, m.in. we wspomnianego tura. Posta\u0107 Welesa silnie \u0142\u0105czona by\u0142a z cyklem wegetacyjnym \u2013<\/strong> wierzono, \u017ce to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki jego \u0142askom plony wychodzi\u0142y z ziemi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kol\u0119dy z obecno\u015bcia z kozy czy turonia wykonywane podczas kol\u0119dowania z koz\u0105- specjalnym rekwizytem lub te\u017c cz\u0142owiekiem przebranym za koz\u0119. Jedna z postaci w grupach kol\u0119dniczych chodz\u0105cych po kol\u0119dzie podczas Bo\u017cego Narodzenia. Obrz\u0119dy te maj\u0105 \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek z przedchrze\u015bciaj\u0144skim obchodzeniem Szczodrych God\u00f3w i Nowego Roku. Z wizytami dawnych kol\u0119dnik\u00f3w zwi\u0105zany by\u0142 ca\u0142y bogaty cykl obrz\u0119d\u00f3w … Czytaj dalej Kol\u0119dowanie zimowe<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25,28,2,4,5,8],"tags":[],"class_list":["post-623","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-herody","category-koledowanie","category-koledy","category-koza","category-turon","category-zima"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/623","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=623"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/623\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":624,"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/623\/revisions\/624"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=623"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=623"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=623"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}