{"id":285,"date":"2021-12-20T14:09:08","date_gmt":"2021-12-20T13:09:08","guid":{"rendered":"https:\/\/zeszy.tk\/?p=285"},"modified":"2021-12-29T20:58:01","modified_gmt":"2021-12-29T19:58:01","slug":"zelman","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/piesni.josz.art\/?p=285","title":{"rendered":"Zelman"},"content":{"rendered":"\n

O Zelmanie przeczytamy ju\u017c u Zygmunta Glogera<\/a> w Encyklopedii Staropolsiej. Jest to gra towarzyska dziecinna, dawniej powszechna, dzi\u015b ludowi jeszcze w niekt\u00f3rych okolicach znana. <\/em>Jedna z os\u00f3b zostaje \u201epanem Zelmanem\u201d, druga pani\u0105 Zelmanow\u0105, inne ich synami, c\u00f3rkami, wnuczkami, bratankami i t. p. Pan Zelman po kolei zabiera r\u00f3\u017cne osoby do zabawy, korowodu, p\u00f3ki wszyscy nie zostana „powo\u0142ani do podr\u00f3zy” z Zelmanem i jego rodzinnym korowodem. Zabaw\u0119 badacze rozpatruj\u0105 z r\u00f3\u017cnych stron, niekiedy uznaj\u0105c ja za zabaw\u0119 wiosenn\u0105 i korowodow\u0105, innym razem echo ledndy o dzier\u017cawcy cerkwii Zelmanie Wolfowiczu z Drohobycza, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 w XVII w. Zanotowano sporo wariant\u00f3w zabawy, z czego zawsze odbywa\u0142a sie ona wiosn\u0105, w okolicach Wielkanocy. Obecnie jest to g\u0142\u00f3wnie zabawa dla dzieci. Bibliografia i odno\u015bniki tu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Nota za Oskar Kolberg Dzie\u0142a Wszystkie<\/em>, tom 29. cz. 1, str 166: Nazwa ta rozmajicie przez autr\u00f3w t\u0142umaczona, ma wedle niekt\u00f3rych wyra\u017c\u0105\u0107 og\u00f3\u0142owo osob\u0119 \u017cyda, arendarza Zelmana (Salomona), dzier\u017cawi\u0105cego niegdy\u015b dochody cerkiewne (Dr K. Szulc, Mythol. s\u0142owia\u0144. Pozana\u0144 19880, str.114). Czcili tez S\u0142owianie nadodrza\u0144scy b\u00f3stwo Ziemi pod nazwiskiem Zemene, Czesi pod nazw\u0105 Zemes – mati, Litwini pod nazw\u0105 Ziemienikas, a Po\u0142abianie Zemenik, w polskich piesniach Zelman – Zemlan?. Nazwa Zelmana pojawia si\u0119 atoli tylko w piesniach wielkanocnych Rusi Czerwonej (w Galicyji) na Podolu i Wo\u0142yniu.<\/em> <\/p>\n\n\n\n

Jedzie, jedzie Zelman,
Jedzie, jedzie jego brat
Jedzie, jedzie Zelmanowa i bratow
Wszystka jego rodzina
Oto po to Zelman
Oto po to jego brat
Oto po to Zelmanowa i bratowa
Wszystka jego rodzina<\/p>\n\n\n\n

Joanna Skowro\u0144ska, Melodia i tekst od Zofii Gryglewicz przesiedlonej z Kres\u00f3w na Dolny \u015al\u0105sk. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jedzie, jedzie Pan Zelman
Jedzie, jedzie jego Pan
Jedzie, jedzie ca\u0142a rodzina jego<\/p>\n\n\n\n

Ciebie chce Pan Zelman,
Ciebie chce jego Pan
Ciebie chce ca\u0142a rodzina jego<\/p>\n\n\n\n

Sabina, Kalina Skowro\u0144skie, Dolny \u015al\u0105\u015bk. Melodia i tekst z Mazowsza.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Anna B\u0142aszczyk, \u0141\u0119czyckie. Melodia i tekst z \u0141\u0119czyckiego.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wariant z okolic Ko\u0142omyji za DWOK, t. 29. s. 166.<\/p>\n\n\n\n

Jide, jide Dzelman
Jide, jide wiko-brat
Jide, jide Dzelmanowa
Sze\u015bko-rodzija.<\/p>\n\n\n\n

Odpowiadaja dwie dziewczyny, gdy\u017c trzecia przedstawiaj\u0105ca pann\u0119 milczy:<\/p>\n\n\n\n

Na dobryj de\u0144 Dzelman
Na dobryj de\u0144 wikobrat
Na dobryj de\u0144 Dzelmanowa
Sze\u015bko-rodzija.<\/p>\n\n\n\n


Wszystkie:
Podaj zdorow Dzelman
Podaj zdorow wikobrat
Podaj zdorow Dzelmanowa
Sze\u015bko-rodzija.<\/p>\n\n\n\n

Dwie – odpowiadaj\u0105:
Za czym lude Dzelman
Za czym lude wikobrat
Za czym lude Dzelmanowa
Sze\u015bko-rodzija?<\/p>\n\n\n\n

Wszystkie:
Za pannoju Dzelman
Za pannoju wikobrat
Za pannoju Dzelmanowa
Sze\u015bko-rodzija.<\/p>\n\n\n\n

Dwie:
Na jakij grunt Dzelman
Na jakij grunt wikobrat
Na jakij grunt Dzelmanowa
Sze\u015bko-rodzija.<\/p>\n\n\n\n

Wszystkie:
Na \u017cygiwskij Dzelman
Na \u017cygiwskij wikobrat
Na \u017cygiwskij Dzelmanowa
Szy\u015bka-rodzija.<\/p>\n\n\n\n

Dwie:
J-a u nas panna ny wyros\u0142a
J-a koszulka ny wyszyta
nic – ny damo!<\/p>\n\n\n\n

Wszystkie:
Buwaj zdorow Zelman
Buwaj zdorow wikobrat
Buwaj zdorow Dzelmanowa
Szy\u015bko-rodzija!<\/p>\n\n\n\n


Ca\u0142y szereg dziewcz\u0105t idzie pod chustk\u0119, kt\u00f3r\u0105 podnios\u0142y tamte. Zabawa powtarza si\u0119 stosuj\u0105c inne grunty: wo\u0142owskyj, w\u0119gierskyj, polskyj, fransuskyj. Szereg odchodzi za k\u0105zdym razem z niczym, a\u017c dopiero gdy wymieni na odpowiednim miejscu: Na ruskyj grunt Dzelman, wtedy odpowid\u017a jest:<\/p>\n\n\n\n

J-a u nas panna yzrosla
y koszulka uszyta
tobi ji damo!<\/p>\n\n\n\n

I puszczaja ca\u0142y szereg dziewcz\u0105t pod chustk\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Joanna Skowro\u0144ska, Dolny \u015al\u0105sk. Melodia i tekst za: Oskar Kolberg, Pokucie cz.1.<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O Zelmanie przeczytamy ju\u017c u Zygmunta Glogera w Encyklopedii Staropolsiej. Jest to gra towarzyska dziecinna, dawniej powszechna, dzi\u015b ludowi jeszcze w niekt\u00f3rych okolicach znana. Jedna z os\u00f3b zostaje \u201epanem Zelmanem\u201d, druga pani\u0105 Zelmanow\u0105, inne ich synami, c\u00f3rkami, wnuczkami, bratankami i t. p. Pan Zelman po kolei zabiera r\u00f3\u017cne osoby do zabawy, korowodu, p\u00f3ki wszyscy nie … Czytaj dalej Zelman<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,12,20,9,45],"tags":[],"class_list":["post-285","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dolny-slask","category-kresy","category-wesnianki","category-wiosna","category-zabawa"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/285","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=285"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/285\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":296,"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/285\/revisions\/296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=285"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=285"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/piesni.josz.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=285"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}